Próby leczenia propolisem stanów zapalnych pochwy i szyjki macicy

Autor: Jerzy Zawadzki, Henryk Suchy, Stanisław Scheller, prof. dr J. Szaflarski - Zakład Mikrobiologii Instytutu Biologiczno-Fizjologicznego Śląskiej AM w Katowicach, doc. dr A. Bromboszcz - III Klinika Ginekologiczna Instytutu Ginekologii i Położnictwa AM w Krakowie

Spośród 90 kobiet ze stanami zapalnymi pochwy i szyjki macicy (nadżerki) zweryfikowanymi badaniami bakteriologicznymi, cytologicznymi i kolposkopowymi, u 46 zastosowano pędzlowanie pochwy i szyjki macicy etanolową frakcją propolisu o oznaczonej aktywności antybakteryjnej, a u 44 (grupa kontrolna) sulfa-devaginol i irygacje pochwy vagosanem. Stwierdzono, że propolis daje najkorzystniejsze wyniki terapeutyczne w leczeniu zapaleń pochwy (80,4%) przypadków wyleczonych) oraz nadżerek szyjki macicy (39,2% przypadków).

Propolis (kit pszczeli), jest substancją o bardzo złożonej budowie chemicznej, zmieniającej się ponadto w zależności od czynników terenowych, klimatycznych, pory roku itp. Podstawowym składnikiem propolisu są żywice roślinne, olejki eteryczne i woski. Próby bardziej szczegółowej analizy wykazały w nim ponad to obecność szeregu tzw. substancji śladowych (magnez, wapń, miedź, kobalt, cynk), witamina A, Bi,B2ł C, D), wysoką zawartość kwasów aromatycznych (10), szeregu związków nienasyconych (7) oraz kilkanaście związków z grupy flawonów (7, 8, 10, 11). Pewne frakcje propolisu uzyskane drogą hydrolizy dają silną reakcję Lieberman-na-Burchardta (5), która jest charakterystyczna dla steroli, sterydów, trójterpenów i kwasów terpenowych, a więc grup związków chemicznych o ogromnej aktywności biologicznej i różnorodnych funkcjach spełnionych w organizmie. Stwierdzone niejednokrotnie antybakteryjne właściwości propolisu (2, 6, 7, 9, 10, 11) należy przypisać obecności flawonów, z których szereg odznacza się antybakteryjnym działaniem, a także z sumowania antybakteryjnego działania różnych związków, w tym kwasów aromatycznych (10).

Antybakteryjne, a prawdopodobnie również i regenerujące właściwości czynią z propolisu atrakcyjny preparat do stosowania miejscowego zarówno w zapalnych procesach bakteryjnych, jak i ubytkach tkanek. W profilaktyce chorób nowotworowych narządu rodnego kobiety, zwalczanie stanów zapalnych pochwy i szyjki macicy odgrywa dużą rolę, a leczenie nadżerek szyjki macicy ma również istotne znaczenie (12). Liczne sposoby oraz różne leki stosowane w wypadku tych schorzeń wskazują na znaczne trudności przy próbach ich leczenia, stąd poszukiwania nowych preparatów wydają się w pełni uzasadnione. Dobre wyniki osiągnięte przy leczeniu propolisem schorzeń z zakresu innych dziedzin medycyny (1, 2, 9) zachęciły nas do wypróbowania tego preparatu w leczeniu stanów zapalnych pochwy i szyjki macicy, z uwzględnieniem nadżerek. Oprócz badań rutynowych wykonano badania bakteriologiczne, cytologiczne oraz kolposkopowe, przeprowadzone w każdym przypadku przed i po zakończeniu leczenia.

a) badania bakteriologiczne

Każdej pacjentce, która nie stosowała irygacji pobierano wydzielinę z kanału szyjki macicy oraz sklepień pochwy. Z pobranej wydzieliny sporządzono preparaty bezpośrednie (fizjolog, roztwór soli kuchennej), preparaty trwałe (barwione metodą Giemsy) oraz zakładano hodowlę na pedłożu CPLM. Równocześnie w każdym przypadku oznaczono stopień czystości pochwy wg podziału Jiroyeca, Petera i Maleka (3).

b) badania cytologiczne

Pobieranie materiału oraz jego barwienie wykonano sposobem podanym przez Papanicolaou'a (4).

c) badania kolposkopowe

Po dokładnym oczyszczeniu nadżerki szyjki macicy z wydzieliny fizjologicznym roztworem chlorku sodu.

MATERIAŁ I METODYKA

Grupa badana składała się z 90 kobiet w wieku od 18-62 lat, które przebywały w leczeniu klinicznym ze względu na upławy, stany zapalne i nadżerki szyjki macicy oraz inne schorzenia ginekologiczne (zastarzałe pęknięcia krocza, obniżenie ścian pochwy, wysiłkowe nietrzymanie moczu oraz maceracje szyjki macicy). Materiał ten podzielono na 3 grupy, w których uwzględniono stany zapalne wywołane rzęsistkiem pochwowym, grzybicą oraz mieszaną florą bakteryjną (gronkowce, paciorkowce). Zwilżano ją 3% roztworem kwasu octowego celem przeprowadzenia obserwacji kolposkopowych. W pracy stosowano 3% roztwory w etanolu, których sposób sporządzania podano uprzednio (9). Antybakteryjną aktywność propolisu badano metodą zahamowania wzrostu gronkowca ropotwórczego (Oxford 209 P). Stężenie hamujące wzrost gronkowca wynosiło 300 mcg/ml pożywki.

LECZENIE

46 chorych kobiet z poszczególnych 3 grup poddano leczeniu etanolowym wyciągiem propolisu polegającym na codziennym pędzlowaniu szyjki macicy i ścian pochwy przez okres 7-10 dni po uprzednim dokładnym oczyszczeniu pola fizjologicznym roztworem soli kuchennej. Grupę kontrolną stanowiły 44 kobiety leczone innymi sposobami (sulfadevaginol, irygacje vagosanem).

WYNIKI

W przedstawionym materiale stosowanie propolisu uwarunkowane było wynikami badań kolposkopowych (ektopia, strefa regeneracji) cytologicznych (grupa I i II) i bakteriologicznych (V i VI obraz bakteriologiczny wg Petera, Ji-roveca, Maleka). Badania te umożliwiły prześledzenie działania kitu pszczelego w stanach zapalnych wywołanych przez rzęsistka pochwowego, grzybicę oraz mieszaną florę bakteryjną pochwy. Najlepsze efekty lecznicze uzyskano w III grupie kobiet z mieszaną florą bakteryjną, bo na 8 przypadków aż 7 wyleczeń zapaleń pochwy i szyjki macicy z wyraźną poprawą stanu nadżerki co jeszcze raz potwierdza dużą wrażliwość gronkowców i paciorkowców na etanolową frakcję propolisu. Natomiast na 7 przypadków leczonych innymi sposobami uzyskano tylko 4 wyleczenia. Okazało się, że kit pszczeli jest również przydatny w leczeniu zapaleń pochwy i szyjki macicy wywołanych rzęsistkowicą co potwierdza liczba 19 wyleczeń na 24 przypadki.

W grupie kontrolnej uzyskano gorsze wyniki bo tylko 13 pozytywnych na 23 leczone kobiety. Stany zapalne narządu rodnego kobiety wywołane grzybicą ustąpiły pod wpływem stosowania etanolowej frakcji propolisu w 11 przypadkach na 14 leczonych. Grupa kontrolna miała 9 wyników pozytywnych na 14 leczonych. Należy również podkreślić, że także w przypadkach z rzęsistkowicą i grzybicą zaobserwowano wyleczenie względnie znaczną poprawę stanu nadżerki szyjki macicy. Dla porównania w kontrolnej grupie 44 kobiet przeprowadzono leczenie ogólnie znanymi sposobami osiągając znacznie gorsze wyniki. Ogółem leczeniu poddano 90 kobiet z czego w 46 przypadkach zastosowano propolis osiągając 37 (80,4%) wyników pozytywnych w tym wyleczenie względnie poprawę stanu nadżerki w 18 przypadkach (39,2%) natomiast u 44 kobiet leczonych innymi sposobami uzyskano tylko 26 (59%) wyników pozytywnych w tym wyleczenie względnie poprawę stanu nadżerki w 9 przypadkach (20,4%).

Zwraca uwagę liczba 7 chorych, u których wykonano plastyczne operacje szyjki macicy i pochwy. Dokładna analiza tych przypadków wykazała, że zabiegi operacyjne podyktowane zostały dodatkowymi schorzeniami narządu rodnego (zastarzałe pęknięcie krocza, obniżenie ścian pochwy, wysiłkowe nietrzymanie moczu, laceracje szyjki macicy), a tylko w nielicznych przypadkach trudnościami w leczeniu stanów zapalnych szyjki macicy. Warto nadmienić, że niepowodzenia w leczeniu zaobserwowano w 27 przypadkach na 90 chorych kobiet z czego 18 było po leczeniu irygacjami i sulfodevagmolem a tylko 9 po leczeniu propolisem, co jeszcze raz podkreśla korzystne działanie kitu pszczelego. Należy zaznaczyć, że przeprowadzone badania miały charakter wstępny i dopiero dalsze obserwacje na większym materiale pozwolą na wyciągnięcie ostatecznych wniosków.

drukuj